Chất Thải Trong Quá Trình Luyện Thép: Các Loại Và Cách Xử Lý

Chất thải trong quá trình luyện thép là vấn đề môi trường lớn nhất của ngành gang thép, vì sản xuất thép dùng nhiều nhiên liệu hóa thạch và nung chảy nguyên liệu ở nhiệt độ rất cao. Mỗi tấn thép ra lò kéo theo khí thải, bụi kim loại, xỉ và nước thải, trong đó nhiều chất có tính độc hại với sức khỏe con người.

Luyện thép tạo ra những loại chất thải nào?

Chất thải trong quá trình luyện thép gồm bốn nhóm chính. Nhóm thứ nhất là khí thải: CO, CO2, SOx, NOx và các hợp chất hữu cơ bay hơi. Trong đó, CO2 chiếm tỷ lệ cao nhất vì quá trình luyện gang thép đốt cháy cacbon, hydro và metan để nung chảy quặng sắt và thép phế. Ngành thép chiếm khoảng 7-8% lượng phát thải CO2 toàn cầu theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).

Nhóm thứ hai là bụi và hạt lơ lửng, bao gồm bụi kim loại và các oxit kim loại như FeO, MnO, Al2O3, SiO2, CaO, MgO. Bụi mịn có thể đi sâu vào phổi và gây bệnh hô hấp cho công nhân và người dân sống gần nhà máy.

Nhóm thứ ba là chất thải rắn, chủ yếu là xỉ lò cao, xỉ lò luyện thép, bụi lò điện và bùn thải từ hệ thống xử lý. Xỉ thép chiếm khối lượng lớn nhất, nhưng phần lớn có thể tái chế làm vật liệu xây dựng, làm đường hoặc sản xuất xi măng nếu được phân loại và xử lý đúng cách.

Nhóm thứ tư là nước thải và tiếng ồn. Nước thải phát sinh từ quá trình làm nguội, rửa khí và xử lý bề mặt thép, chứa dầu mỡ, kim loại nặng và cặn lơ lửng.

Nhà máy thép liên hợp với ống khói và hệ thống xử lý khí thải
Nhà máy thép liên hợp với ống khói và hệ thống xử lý khí thải

Nguồn phát sinh chất thải theo từng công đoạn

Mỗi công đoạn trong dây chuyền sản xuất thép liên hợp đều có nguồn phát thải riêng:

Công đoạn Chất thải chính
Luyện cốc Khí CO, H2, CH4, bụi than, nước thải chứa phenol và amoniac
Thiêu kết quặng Bụi, SOx, NOx, CO, dioxin/furan
Lò cao luyện gang Khí lò cao chứa CO, CO2, bụi gang, xỉ lò cao
Lò chuyển BOF, lò điện EAF Bụi kim loại, CO, xỉ thép, bụi lò điện chứa kẽm và chì
Đúc liên tục Nước làm nguội, vảy oxit sắt
Cán thép Bụi oxit sắt, khí thải từ lò nung phôi, dầu mỡ và nước thải

Trong công nghệ luyện gang thép lò cao, việc sử dụng than cốc và than cám antraxit làm nhiên liệu dẫn đến phát thải lượng CO2 lớn hơn so với công đoạn luyện thép và cán thép. Trong công nghệ lò điện hồ quang (EAF), việc sử dụng than antraxit để tạo xỉ bọt và tăng nồng độ cacbon trong thép cũng gây phát thải khí. Trong công đoạn cán thép, khí bụi chủ yếu phát sinh từ việc đốt lò bằng dầu, khí than hoặc khí thiên nhiên. Ngoài các công đoạn chính, khu vực kho bãi nguyên liệu và vận chuyển than, quặng sắt, phế liệu thép cũng phát sinh nhiều bụi.

Mỗi tấn thép phát thải bao nhiêu?

Các mức phát thải dưới đây là mức tham khảo thường gặp trong tài liệu kỹ thuật ngành thép, có thể thay đổi tùy công nghệ và mức độ đầu tư xử lý của từng nhà máy. Bụi là chất thải lớn nhất tính theo khối lượng, trong khi SOx và NOx tuy ít hơn nhưng có tính độc hại cao hơn nhiều.

Chất ô nhiễm Mức phát thải tham khảo trên mỗi tấn thép
SOx Khoảng 1,5 kg
NOx Khoảng 1,2 kg
Hạt lơ lửng, công nghệ lò thổi oxy Từ 15 đến 30 kg
Bụi trong quá trình thiêu kết Khoảng 20 kg
Bụi trong quá trình cán thép Khoảng 15 kg

SOx và NOx gây mưa axit và kích ứng đường hô hấp, còn bụi kim loại chứa các oxit sắt, mangan và kim loại nặng, có thể tích tụ trong cơ thể người qua đường hô hấp nếu tiếp xúc lâu dài.

Bụi và khói phát sinh từ lò luyện thép
Bụi và khói phát sinh từ lò luyện thép

>>> Xem thêm: Nam Kim Xuất Gần 20.000 Tấn Thép Sang Mỹ: Thị Trường Có Gì?

Tác hại của chất thải luyện thép với sức khỏe và môi trường

Với công nhân làm việc trong nhà máy, khí CO, SO2 và NO2 trong không khí nhà xưởng có thể gây đau đầu, chóng mặt, kích ứng mắt và đường hô hấp nếu nồng độ vượt giới hạn cho phép. Bụi kim loại hít phải trong thời gian dài làm tăng nguy cơ mắc bệnh phổi và các bệnh hô hấp mạn tính.

Với cộng đồng xung quanh, khí thải và bụi từ nhà máy thép có thể lan ra khu dân cư, làm giảm chất lượng không khí và ảnh hưởng đến sức khỏe người dân, đặc biệt là trẻ em và người cao tuổi. Với môi trường đất và nước, nước thải chứa kim loại nặng và dầu mỡ nếu xả trực tiếp sẽ làm ô nhiễm nguồn nước mặt và nước ngầm, còn bụi lắng xuống đất làm thay đổi tính chất đất và ảnh hưởng đến cây trồng xung quanh nhà máy.

Các biện pháp xử lý chất thải nhà máy thép

Để kiểm soát chất thải, các nhà máy thép liên hợp thường áp dụng đồng thời nhiều biện pháp. Khí thải từ lò chuyển oxy, lò cao, lò điện và lò nung phôi được thu hồi và xử lý, sau đó tận dụng làm nhiên liệu hoặc làm nguồn năng lượng cho nhà máy điện. Việc thu hồi khí lò cao và khí lò nung khu cán giúp giảm lượng khí thải phát ra và tiết kiệm nhiên liệu.

Vì lượng khí thải SOx từ quá trình luyện cốc và thiêu kết quặng sắt là lớn, các nhà máy cần lắp đặt thiết bị khử lưu huỳnh. Hệ thống lọc bụi túi vải hoặc lọc tĩnh điện được lắp tại các điểm phát sinh bụi lớn như lò luyện, lò nung phôi và khu vực vận chuyển nguyên liệu.

Chất thải rắn cũng được tận dụng thay vì chôn lấp. Xỉ lò cao và xỉ lò luyện thép sau khi xử lý có thể dùng làm vật liệu xây dựng, làm đường hoặc sản xuất xi măng. Bụi lò điện chứa kẽm được thu hồi để tái chế kim loại. Nhờ vậy, lượng chất thải phải chôn lấp giảm đáng kể, đồng thời tạo thêm giá trị kinh tế từ phế phẩm.

Một số giải pháp tiết kiệm năng lượng đã được áp dụng thành công tại các nhà máy thép liên hợp ở Việt Nam: thu hồi nhiệt thải từ lò luyện cốc và máy thiêu kết để gia nhiệt nguyên liệu khác, thu nhiệt thải từ nồi hơi để tạo hơi nước, và thu khí từ lò cao để làm nhiên liệu. Nhờ các giải pháp này, ngành thép tại Việt Nam đã đạt mức tiết kiệm năng lượng trên 5,3%.

Hệ thống lọc bụi và xử lý khí thải trong nhà máy thép
Hệ thống lọc bụi và xử lý khí thải trong nhà máy thép

Quy định pháp luật về chất thải ngành thép

Tại Việt Nam, khí thải công nghiệp sản xuất thép được quản lý theo QCVN 51:2017/BTNMT, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải công nghiệp sản xuất thép, có hiệu lực từ ngày 01/9/2017. Quy chuẩn này đặt ra giá trị tối đa cho phép của các thông số ô nhiễm như bụi tổng, CO, NOx, SO2, hợp chất hữu cơ bay hơi và dioxin/furan trong khí thải khi xả ra môi trường không khí.

Bên cạnh đó, Luật Bảo vệ môi trường 2020 yêu cầu các dự án sản xuất thép phải có đánh giá tác động môi trường và giấy phép môi trường trước khi vận hành. Từ ngày 01/01/2032, khí thải công nghiệp sản xuất thép sẽ áp dụng theo QCVN 19:2024/BTNMT, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải công nghiệp.

Khí thải công nghiệp sản xuất thép được quản lý theo QCVN 51:2017/BTNMT
Khí thải công nghiệp sản xuất thép được quản lý theo QCVN 51:2017/BTNMT

>>> Xem thêm: Giới Hạn Bền Của Thép – Ký Hiệu, Công Thức Tính, Cách Tra

Chất thải trong quá trình luyện thép gồm khí thải, bụi kim loại, xỉ thép, nước thải và tiếng ồn, phát sinh từ hầu hết các công đoạn từ luyện cốc, thiêu kết, lò cao đến cán thép. Mỗi tấn thép có thể phát thải khoảng 1,5 kg SOx, 1,2 kg NOx và hàng chục kg bụi nếu không được xử lý. Các biện pháp thu hồi khí, khử lưu huỳnh, lọc bụi và tái chế xỉ đã giúp ngành thép giảm đáng kể tác động môi trường, và việc tuân thủ QCVN 51:2017/BTNMT cùng Luật Bảo vệ môi trường 2020 là yêu cầu bắt buộc với mọi nhà máy.

Nếu bạn đang cần mua thép xây dựng, thép hình, thép tấm hay thép ống cho công trình của mình, bạn có thể tham khảo và mua thép tại Thép Đại Bàng để được tư vấn chọn đúng loại thép, đúng tiêu chuẩn và nhận báo giá phù hợp với nhu cầu của công trình.

Nguyễn Thế Tôn

Nguyễn Thế Tôn nổi tiếng với khả năng tư vấn và giải quyết các vấn đề kỹ thuật phức tạp trong ngành thép. Ông luôn sẵn sàng hỗ trợ khách hàng trong việc lựa chọn vật liệu phù hợp, tối ưu hóa chi phí và đảm bảo chất lượng công trình. Với phương châm “Chất lượng tạo dựng niềm tin,” Nguyễn Thế Tôn không ngừng nỗ lực nâng cao chất lượng dịch vụ và sản phẩm, mang đến cho khách hàng sự hài lòng tuyệt đối. Sự tận tâm và chuyên nghiệp của ông đã giúp Thép Đại Bàng trở thành một trong những địa chỉ uy tín hàng đầu trong lĩnh vực thép xây dựng. Nguyễn Thế Tôn cam kết tiếp tục cống hiến và đồng hành cùng khách hàng, góp phần xây dựng những công trình bền vững và an toàn.

Thông tin liên hệ:

Website: https://thepdaibang.com/
Email: [email protected]
Địa chỉ: 166M Nguyễn Thành Vĩnh, khu phố 6, Quận 12, Hồ Chí Minh, Việt Nam